جلسه ۱۰۰ – ۱۹ بهمن ۱۴۰۴
مساله بعد که مرحوم آخوند به آن اشاره کردهاند این است که وقتی اثبات شد حجیت قطع ذاتی است تفاوتی نیست قطع از مقدمات و اسباب متعارف حاصل شده باشد یا از اسباب غیر متعارف. پس در حجیت قطع بین قطاع و غیر قطاع تفاوتی نیست. منظور از قطاع شخصی است که از اسبابی که عرفا موجب قطع نیستند برای او قطع حاصل میشود یا به اصطلاح ما، شخص زود باور است.
پس قطع افراد وسواسی هم حجت است اما نکتهای که باید به آن دقت کرد این است که افراد وسواسی معمولا قطع ندارند بلکه حقیقتا غیر قاطعند اما برای آنها به صورت قطع تجلی کرده است و این در مواردی که مستلزم ضرر بر او باشد خیلی روشن است.
البته آنچه گفته شده در قطع طریقی است که قبلا گفتیم ردع از آن ممکن نیست اما قطع موضوعی تابع جعل و اعتبار شارع است و میتواند قطع حاصل از سبب خاص را موضوع قرار بدهد و بلکه حتی میتواند قطع خاصی را موضوع حکم متضاد قرار بدهد. مثلا بگوید اگر از راه غیر متعارف به خون بودن مایعی قطع حاصل شود، آن چیز واقعا پاک است.
پس در جایی که قطع عقلا موضوع باشد (قطع طریقی که موضوع حکم عقل به منجزیت و معذریت است) بین موارد و اسباب آن تفاوتی نیست اما به اخباریها منسوب است که قطع حاصل از مقدمات عقلی حجت نیست و فقط قطع حاصل از روایات را معتبر میدانند.
مرحوم آخوند میفرمایند با آنچه قبلا گفتیم بطلان این حرف هم روشن است و ردع از قطع طریقی غیر ممکن است و در حجیت قطع بین اسباب مختلف و موارد و اشخاص و … تفاوتی نیست. علاوه که این نسبت به اخباریها هم درست نیست چون این حرف اصلا قابل گفتن نیست بلکه منظور آنها یا نفی قاعده ملازمه است و اینکه بین حکم عقل و شرع تلازمی وجود ندارد و این طور نیست که هر جا عقل حکمی داشته باشد، شرع هم در آن مورد حکم مولوی مطابق حکم عقل داشته باشد و یا به تعبیر مرحوم آقای خویی، این کبری اگر چه حق است اما صغری ندارد چون برخی از موارد احکام عقلی مثل قبح ظلم و کذب و … در شریعت هم دلیل لفظی مطابق آن وجود دارد و کشف موقف شریعت بر قاعده ملازمه متوقف نیست و غیر آن هم عقل حکمی ندارد.
و یا منظورشان این است که در مسایل شرعی از مقدمات عقلی قطع حاصل نمیشود نه اینکه اگر قطع حاصل بشود حجت نیست. وقتی عقل نمیتواند به ملاکات احکام دست پیدا کند چطور میتواند به حکم شرعی قطع پیدا کند؟ مرحوم آخوند برخی از عبارات اخباریها را نقل کرده است که اثبات کند مقصود آنها عدم حصول قطع است نه اینکه قطع از مقدمات عقلی حاصل میشود ولی حجت نیست.
مرحوم نایینی به مناسبت این بحث به مساله ملازمه اشاره کردهاند و توضیح مطلب خواهد آمد.