جلسه ۱۳۱ – ۵ خرداد ۱۴۰۵
شرط دیگری که در کلمات برخی فقهاء برای متعاقدین ذکر شده است عقل است. ما قبلا تذکر دادیم که مراد از عقل مذکور در برخی روایات رشد است نه عقل در مقابل دیوانگی.
به نظر میرسد عقل مانند بلوغ است. یعنی شخص غیر عاقل از تصرف در اموال خودش محجور است که در روایت عبدالله بن سنان هم با تعبیر «ضعیف» ذکر شده است.
البته عقل به مقداری که مقوم قصد است در متعاقدین شرط است از این جهت که عقد متقوم به قصد است و مجنونی که حتی به این مقدار هم عقل نداشته باشد و از او قصد محقق نشود، عقد و انشاء از او محقق نمیشود و سالبه به انتفای موضوع است نه اینکه شرط متعاقدین است. اما عقلی که شرط صحت تکلیف در شرع است که از آن در کلمات فقهاء به کمال عقل تعبیر میشود جزو شروط متعاقدین نیست. در خارج هم افرادی هستند که عقلی که ملاک تکلیف باشد را ندارند اما معاملات (مخصوصا معاملات یسیر) را انجام میدهند و توانایی آن را دارند. پس عقل به معنایی که شرط تکلیف است شرط عاقد نیست.